وصالِ یار ایله دل شاد هر چه بادا باد – کاتب زادہ محمد رفیع

وصالِ یار ایله دل شاد هر چه بادا باد
فراقېن ائیله‌مزیز یاد هر چه بادا باد
جفا ایسه اگر اۏ مه‌وشین همان کارې
دل اۏلدو جور ایله مُعتاد هر چه بادا باد
نُقودِ عِفّتی جامِ ملامته قۏیالېم
اۏلورسا طعنهٔ زُهّاد هر چه بادا باد
دِلا هلاکینه قصد ائیله‌میش قېلېچ چکمیش
یینه اۏ غمزهٔ بی‌داد هر چه بادا باد
رهِ وصالینه یارین سری قۏدوق ائتمه
بیزه مُقدّمه ایراد هر چه بادا باد
هوایِ عشق رفیع اختیارېمې آلالې
دل اۏلدو قیددان آزاد هر چه بادا باد
(کاتب‌زاده محمد رفیع)

ترجمہ:
وصالِ یار کے ساتھ دل شاد ہے۔۔۔ جو بھی کچھ ہونا ہے ہو جائے!۔۔۔۔ ہم اُس کے فراق کو یاد نہیں کرتے۔۔۔ جو بھی کچھ ہونا ہے ہو جائے!
اگر اُس ماہ وش کا کار فقط جفا ہو تو [کوئی مسئلہ نہیں، کیونکہ] دل اُس کے جور و ستم کا عادی ہو گیا ہے۔۔۔ [حالا] جو بھی کچھ ہونا ہے ہو جائے!
[آؤ] ہم نقدِ عِفّت کو جامِ ملامت کے عِوض میں دے دیں۔۔۔ اگر زُہّاد طعنہ کریں گے تو [کوئی پروا نہیں]۔۔۔ جو بھی کچھ ہونا ہے ہو جائے!
اے دل! [ظاہراً] اُس غمزۂ ستم گر نے دوبارہ تمہاری ہلاکت کا قصد کیا ہے [اور] تیغ کھینچی ہے۔۔۔۔ [کوئی مسئلہ نہیں!] جو بھی کچھ ہونا ہے ہو جائے!
ہم نے یار کی راہِ وصال میں سر رکھ دیا [ہے]۔۔۔ [اب] تم ہم کو مُقدّمہ بیان مت کرو [اور تمہید مت باندھو] (یعنی اعتراض و بہانہ مت کرو)۔۔۔ جو بھی کچھ ہونا ہے ہو جائے!
اے رفیع! جب سے عشق کی آرزو و جنون نے میرے [دست سے] اختیار لیا ہے، [میرا] دل قید سے [اور فکر و اندیشہ] سے آزاد ہو گیا ہے۔۔۔ [اب] جو بھی کچھ ہونا ہے ہو جائے!

Visâl-i yâr ile dil şâd her çi bâd-â-bâd
Firâkın eylemeziz yâd her çi bâd-â-bâd
Cefâ ise eger o mehveşin hemân kârı
Dil oldu cevr ile mu’tâd her çi bâd-â-bâd
Nukûd-i ‘iffeti câm-ı melâmete koyalım
Olursa ta’ne-i zühhâd her çi bâd-â-bâd
Dilâ helâkine kasd eylemiş kılıç çekmiş
Yine o gamze-i bî-dâd her çi bâd-â-bâd
Reh-i visâline yârin seri koduk etme
Bize mukaddeme îrâd her çi bâd-â-bâd
Hevâ-yı ‘aşk Refî’ ihtiyârımı alalı
Dil oldu kayddan âzâd her çi bâd-â-bâd

Advertisements

هیچ سُنبُل سُنبُلِ زُلفۆن کیمی مُشکین دئڲیل – محمد فضولی بغدادی

هیچ سُنبُل سُنبُلِ زُلفۆن کیمی مُشکین دئڲیل
نافهٔ چینی ساچېن تک دئرلر امّا چین دئڲیل
وار گُل برگینده هم الحق نزاکت بیرله رنگ
لیک جان‌پرور لبِ لعلین کیمی شیرین دئڲیل
مهربان دئرلر سنی اغیاره لیکن من اۏنا
باور ائتمن کیم سنه مِهر ائیله‌مک آیین دئڲیل
خوب‌لر محرابِ ابروسینه قېلمازسان سُجود
دینینی دؤندرگیل ای زاهد که یاخشې دین دئڲیل
تا فضولی قامت و رُخسارېنا وئرمیش کؤنۆل
مایلِ سرو و هواخواهِ گُل و نسرین دئڲیل
(محمد فضولی بغدادی)

کوئی بھی سُنبُل تمہارے سُنبُلِ زُلف کی مانند مُشکیں نہیں ہے۔۔۔ نافۂ چِین کو تمہاری زُلف جیسا کہتے ہیں، لیکن [یہ] حقیقت نہیں ہے۔
بے شک! برگِ گُل میں بھی نزاکت و رنگ موجود ہے، لیکن [وہ] تمہارے جاں پروَر لبِ لعل کی مانند شیریں نہیں ہے۔
[مردُم] تم کو اغیار کی جانب مہربان کہتے ہیں لیکن میں اُس پر یقین نہیں کرتا کیونکہ مِہربانی و محبّت کرنا تمہاری طرز و روِش نہیں ہے۔
[اگر] تم خُوبوں کے محرابِ ابرو کی جانب سجدہ نہیں کرتے۔۔۔ اے زاہد! اپنے دین کو تبدیل کر لو کہ [یہ] خوب دین نہیں ہے۔
جب سے فضولی نے تمہارے قامت و رُخسار کو دل دیا ہے، وہ سرْو کی جانب مائل، اور گُل و نسرین کا آرزومند نہیں ہے۔
× نافۂ چِین = چِینی آہُو کی ناف سے نکلنے والا مُشک

جمہوریۂ آذربائجان کے لاطینی رسم الخط میں:
Hiç sünbül sünbüli-zülfün kimi mişkin degil,
Nafeyi-Çini saçın tək derlər, əmma çin degil.
Var gül bərgində həm əlhəq, nəzakət birlə rəng,
Leyk, canpərvər ləbi-lə’lin kimi şirin degil.
Mehriban derlər səni əğyarə, lakin mən ona
Bavər etmən kim, sənə mehr eyləmək ayin degil.
Xublər mehrabi-əbrusinə qılmazsan sücud,
Dinini döndərgil, ey zahid, ki, yaxşı din degil.
Ta Füzuli qamətü rüxsarına vermiş könül,
Maili-sərvü həvaxahi-gülü nəsrin degil.

تُرکیہ کے لاطینی رسم الخط میں:
Hiç sünbül sünbül-i zülfün kimi müşgin değil
Nâfe-i Çin’i saçın tek derler ammâ çin değil
Var gül berginde hem el-hak nezâket birle reng
Lik can-perver leb-i lâ’lin kimi şîrin değil
Mihr-ban derler seni ağyâra likin ben ana
Bâver etmen kim sana mihr eylemek âyin değil
Hûblar mihrâb-i ebrûsuna kılmazsan sücûd
Dinini döndergil ey zâhid ki yahşı din değil
Tâ Fuzûlî kâmet ü ruhsârına vermiş gönül
Mâ’il-i serv ü hevâ-hâh-i gül ü nesrin değil

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن


گرچه گۆن خۏش‌دور ولی رُخسارېن آن‌دان یاخشې‌دېر – شاه اسماعیل صفوی ‘خطایی’

گرچه گۆن خۏش‌دور ولی رُخسارېن آن‌دان یاخشې‌دېر
آی دخی تابان‌دورور دیدارېن آن‌دان یاخشې‌دېر
نافهٔ مُشکِ خُتن گرچه مُعطّردیر ولی
ای صنم اۏل خالِ عنبربارېن آن‌دان یاخشې‌دېر
نقشِ طاووس ایسته‌من، آن‌دان جمالېن یگ‌دۆرۆر
لفظِ طوطی دینله‌من، گُفتارېن آن‌دان یاخشې‌دېر
ایسته‌من فردوس باغې‌نېن گُلِ خۏش‌بوسېنې
دُنیا باغېندا گُلِ رُخسارېن آن‌دان یاخشې‌دېر
بو خطایی قاتېنا کیم قېلدی‌لار تعریفِ مُشک
چین‌به‌چین اۏل زُلفِ مشُکین‌بارېن آن‌دان یاخشې‌دېر
(شاه اسماعیل صفوی ‘خطایی’)

اگرچہ خورشید خوب ہے، لیکن تمہارا رُخسار اُس سے خوب تر ہے۔۔۔ ماہ بھی تاباں ہے، [لیکن] تمہارا دیدار اُس سے خوب تر ہے۔
نافۂ مُشکِ خُتن اگرچہ مُعطّر ہے، لیکن اے صنم تمہارا وہ خالِ عنبر بار اُس سے خوب تر ہے۔
میں طاؤس کا نقْش نہیں چاہتا، اُس سے تمہارا جمال خوب تر ہے۔۔۔ میں طوطی کا لفظ نہیں سُنتا، تمہاری گُفتار اُس سے بہتر ہے۔
میں باغِ فردوس کے گُلِ خوش بو کی آرزو نہیں کرتا۔۔۔ باغِ دنیا میں تمہارا گُلِ رُخسار اُس سے خوب ترہے۔
اِس ‘خطائی’ کے پیش میں جو مُشک کی تعریف کی گئی ہے، تمہاری وہ چیں بہ چیں زُلفِ مُشک بار اُس سے خوب تر ہے۔

Gərçi gün xоşdur, vəli rüxsarın andan yaxşıdır.
Ay dəxi tabandurur, didarın andan yaxşıdır.
Nafeyi-müşki-Xötən gərçi müəttərdir, vəli,
Ey sənəm, оl xali-ənbərbarın andan yaxşıdır.
Nəqşi-tavus istəmən, andan cəmalın yegdürür,
Ləfzi-tuti dinləmən, göftarın andan yaxşıdır.
İstəmən firdövs bağının güli-xоşbusını,
Dünya bağında güli-rüxsarın andan yaxşıdır.
Bu Xətayi qatına kim, qıldılar tə’rifi-müşk,
Çin-bə-çin оl zülfi-müşkinbarın andan yaxşıdır.

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن


ای جمالېن گُلسِتانی باغِ مینودور مانا – شاه اسماعیل صفوی ‘خطایی’

ای جمالېن گُلسِتانی باغِ مینودور مانا
جنّتِ رضوان که دئرلر اۏل سرِ کودور مانا
یۆزۆن اۆسته زُلفینی تا گؤردۆم ای روحِ روان
گئجه-گۆندۆز آغلاماق عشقین‌ده خۏش خودور مانا
هجر سرگردان‌لېغېن چرخِ فلک‌دن گؤرمه‌نم
بو جفالرنی قېلان اۏل یارِ مه‌رودور مانا
گئجه‌لر تا صُبح اۏلونجا اویخو گلمه‌ز عَینیمه
تا خیالېن دائما چشمیم‌ده قارشودور مانا
آنجا یاش تؤکدی خطایی فرقتین‌دن ای صنم
خانجارو باخسام گؤزۆم‌ده یئر یۆزۆ سودور مانا
(شاه اسماعیل صفوی ‘خطایی’)

ترجمہ:
اے کہ تمہارے جمال کا گُلستان میرے لیے باغِ بہشت ہے۔۔۔ [جس چیز کو] جنّتِ رضواں کہتے ہیں، [وہ] میرے لیے وہ سرِ کُوچہ ہے۔
اے روحِ رواں! جب سے میں نے تمہارے چہرے پر تمہاری زُلف کو دیکھا ہے، تمہارے عشق میں شب و روز گِریہ کرنا میری [ایک] خوب عادت ہے۔
میں ہجر کی سرگردانی کو چرخِ فلک سے نہیں دیکھتا۔۔۔ [بلکہ] مجھ پر یہ جفائیں کرنے والا وہ یارِ ماہ رُو ہے۔
جب سے تمہارا خیال ہمیشہ میری چشم میں میرے مُقابل ہے، شبوں کو صُبح تک میری چشم میں نیند نہیں آتی۔
‘خطائی’ نے تمہاری فُرقت کے باعث اِس قدر اشک بہائے کہ میں جس جا بھی دیکھوں، مجھ کو رُوئے زمیں اپنی چشم میں آب [نظر آتا] ہے۔

جمہوریۂ آذربائجان کے لاطینی رسم الخط میں:
Ey cəmalın gülsitani baği-minudur mana,
Cənnəti-rizvan ki, derlər, оl səri-kudur mana.
Yüzün üstə zülfini ta gördüm, ey ruhi-rəvan,
Gecə-gündüz ağlamaq eşqində xоş xudur mana.
Hicr sərgərdanlığın çərxi-fələkdən görmənəm,
Bu cəfalərni qılan оl yari-məhrudur mana.
Gecələr ta sübh оlunca uyxu gəlməz eynimə,
Ta xəyalın daima çeşmimdə qarşudur mana.
Anca yaş tökdi Xətayi firqətindən, ey sənəm,
Xancaru baxsam, gözümdə yer yüzü sudur mana.

تُرکیہ کے لاطینی رسم الخط میں:
Ey cemâlüñ gül-sitânı bâg-ı mînûdur maña
Cennet-i rıżvân ki dirler ol ser-i kûdur maña
Yüzüñ üste zülfüñi tâ gördüm ey rûh-ı revân
Gice gündüz aġlamaġ ‘ışḳunda ḫoş-ḫûdur maña
Hecr ser-gerdânlıġın çarḫ-ı felekden görmenem
Bu cefâlarnı ḳılan ol yâr-ı meh-rûdur maña
Giceler tâ ṣubḥ olınca ḫâb gelmez ‘aynuma
Tâ ḫayâlüñ dâyimâ çeşmümde ḳarşudur maña
Anca yaş tökdi Hatâyî firḳatüñden ey ṣanem
Ḫancaru baḫsam gözümde yiryüzi sudur maña

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن


من سنی جان‌دان سئویرم ای دل‌آرامېم منیم – شاه اسماعیل صفوی ‘خطایی’

من سنی جان‌دان سئویرم ای دل‌آرامېم منیم
اۏل سبب‌دن زار و گریان کئچدی ایّامېم منیم
گئجه‌م ایله گۆندۆزۆم فرق ائده بیلمن ای صنم
رُوی ایلن زُلفین اۏلوب‌دور صُبح ایلن شامېم منیم
روز و شب بُلبُل تکی فریاد و زاری‌دیر ایشیم
تا یۆزۆن‌دن آیرو دۆشدۆم ای گُل‌اندامېم منیم
مونجا کیم جور و جفا چکدیم مانا یار اۏلمادې
اۏل صنم‌سیز بیلمه‌نم نۏلور سرانجامېم منیم
بو خطایی دُنیادا هُشیار اۏلماز بیر زمان
تا کیم اۏل پیمانهٔ لعلین‌دۆرۆر جامېم منیم
(شاه اسماعیل صفوی ‘خطایی’)

ترجمہ:
اے میرے دل آرام! میں تم کو از جان [و دل] محبوب رکھتا ہوں۔۔۔ اِس وجہ سے میرے ایّام زار و گریاں گُذرے [ہیں]۔
اے صنم! میں اپنی شب اور اپنے روز کے درمیان فرق نہیں کر سکتا۔۔۔ تمہارا چہرہ اور زُلف میری صُبح و شام ہو گئے ہیں۔
اے میرے گُل اندام! جب سے میں تمہارے چہرے سے جُدا ہوا ہوں، روز و شب بُلبُل کی مانند میرا کار فریاد و زاری ہے۔
میں نے اِس قدر جَور و جفا کھینچے، [لیکن] وہ میرا یار نہ ہوا۔۔۔ میں نہیں جانتا کہ اُس صنم کے بغیر میرا سرانجام کیا ہو گا۔
جب سے تمہارا وہ پیمانۂ لعلِ [لب] میرا جام ہے، یہ ‘خطائی’ دنیا میں کسی وقت ہوشیار نہیں ہوتا۔

جمہوریۂ آذربائجان کے لاطینی رسم الخط میں:
Mən səni candan sevirəm, ey dilaramım mənim,
Оl səbəbdən zarü giryan keçdi əyyamım mənim.
Gecəm ilən gündüzüm fərq edə bilmən, ey sənəm,
Ruy ilən zülfin оlubdur sübh ilən şamım mənim.
Ruzü şəb bülbül təki fəryadü zaridir işim,
Ta yüzündən ayru düşdüm, ey güləndamım mənim.
Munca kim, cövrü cəfa çəkdim, mana yar оlmadı,
Оl sənəmsiz bilmənəm nоlur sərəncamım mənim.
Bu Xətayi dünyada hüşyar оlmaz bir zaman,
Ta kim, оl peymaneyi-lə’lindürür camım mənim.

تُرکیہ کے لاطینی رسم الخط میں:
Men seni cândan severem ey dil-ârâmum menüm
Şol sebebden zâr ü giryân geçdi eyyâmum menüm
Gicem ilen gündüzüm fark edebilmen ey sanem
Rûy ilen zülfüñ olupdur subh ilen şâmum menüm
Rûz u şeb bülbül teki feryâd ü zârîdür işüm
Tâ yüzüñden ayru düşdüm ey gül-endâmum menüm
Munca kim cevr ü cefâ çekdüm maña yar olmadı
Ol sanemsiz bilmenem n’olur ser-encâmum menüm
Bu Hatâyî dünyede hüşyâr olmaz bir zamân
Tâ kim ol peymâne-i la’lüñ durur cânum menüm

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن