آصَفېن مِقدارې‌نې بیلمه‌ز سُلیمان اۏلمایان – ضیا پاشا

آصَفېن مِقدارې‌نې بیلمه‌ز سُلیمان اۏلمایان
بیلمه‌ز انسان قدری‌نی عالَم‌ده انسان اۏلمایان
زُلفۆنه دل وئرمه‌ین بیلمه‌ز گؤنۆل احوالی‌نی
آنلاماز حالِ پریشانې پریشان اۏلمایان
رِزقې‌نا قانِع اۏلان گردونا مِنّت ائیله‌مز
عالَمین سُلطانې‌دېر مُحتاجِ سُلطان اۏلمایان
کیم که قۏرقماز حق‌دان اۏن‌دان قۏرقار اربابِ عُقول
هر نه ایسته‌رسه یاپار حق‌دان هِراسان اۏلمایان
اعتراض ائیله‌رسه بیر نادان ضیا خاموش اۏلور
چۆنکه بیلمه‌ز قدرِ گُفتارېن سُخن‌دان اۏلمایان
(ضیا پاشا)

جو شخص سُلیمان نہ ہو، وہ آصَف کی قدر کو نہیں جانتا۔۔۔ جہان میں جو شخص انسان نہ ہو، وہ انسان کی قدر کو نہیں جانتا۔
× آصَف = روایات کے مُطابق، حضرتِ سُلیمان کے وزیر کا نام، جو ایک چشم زدن میں بلقیس کا تخت حضرتِ سُلیمان کے نزد لے آیا تھا۔

جو شخص [محبوب کی] زُلف کو دل نہیں دیتا، وہ دل کے احوال کو نہیں جانتا۔۔۔ جو شخص پریشان نہ ہو، وہ پریشان کے حال کو نہیں سمجھتا۔

جو شخص اپنے رزق پر قانِع ہو وہ چرخِ فلک (یا دُنیا و زمانہ) کی مِنّت و سماجت نہیں کرتا۔۔۔ جو شخص سُلطان کا مُحتاج نہ ہو، وہ عالَم کا سُلطان ہے۔

جو شخص حق تعالیٰ سے خوف نہیں کرتا، اُس سے اربابِ عقل خوف کرتے ہیں۔۔۔ [کیونکہ] حق تعالیٰ سے خوف زدہ نہ ہونے والا شخص [کسی چیز کا لِحاظ کیے بغیر] جو بھی چاہتا ہے کرتا ہے۔

اگر کوئی نادان اعتراض کرتا ہے تو ‘ضیا’ خاموش ہو جاتا ہے۔۔۔ کیونکہ جو شخص سُخن دان نہ ہو، وہ اُس کے گُفتار کی قدر و قیمت کو نہیں جانتا۔

Âsaf’ın mikdârını bilmez Süleyman olmayan
Bilmez insan kadrini âlemde insan olmayan
Zülfüne dil vermeyen bilmez gönül ahvâlini
Anlamaz hâl-i perişânı perişân olmayan
Rızkına kani’ olan gerdûna minnet eylemez
Âlemin sultânıdır muhtâc-ı sultân olmayan
Kim ki korkmaz Hak’tan ondan korkar erbâb-ı ukûl
Her ne isterse yapar Hak’tan hirasan olmayan
İ’tiraz eylerse bir nâdân Ziyâ hamûş olur
Çünki bilmez kadr-i güftârın sühandan olmayan

Advertisements

رُخسارین آچیب بیر پری کېلدی بو تون بزمیم ارا – محمد رحیم‌خان ثانی «فیروز»

وسطی ایشیا میں واقع «خاناتِ خِیوه» کے ایک فرماں روا «محمد رحیم‌خان ثانی ‘فیروز’» (وفات: ۱۹۱۰ء) کی ایک تُرکی غزل اردو ترجمے کے ساتھ:

رُخسارین آچیب بیر پری کېلدی بو تون بزمیم ارا
باش‌دین آیاقی بار اېکن مِهر و وفا، ناز و ادا
چیقسه فلک‌که هر سحَر آه و فغانیم، نې عجب
أیلر فُزون‌راق هر کېچه اول آی مېن‌گه جَور و جفا
بیلمان نې آفت اېردی اول بۉلغاچ نظرگه جلوه‌گر
عقل و خِرَد، اسلام و دین اۉلدی باری مېن‌دین جُدا
جانینگ اوچون هر دم من‌گه کۉرگوز ترحُّم، ای پری
کیم صبر و طاقت قالمه‌دی جَورینگ چېکیب صُبح و مسا
آی‌دېک یوزونگ‌نینگ پرتَوی توشسون قرا کُلبه‌م‌غه هم
قۉی‌غیل قدم، ای مه‌لِقا، آچیب عذارِ دل‌کُشا
نې سود طالِع بۉلسه گر یوز آی و کون هر صُبح و شام
نېچون که بار فېروزغه مِهر و جمالینگ مُدّعا
(محمد رحیم‌خان ثانی ‘فیروز’)

اپنے رُخسار کو کھول کر ایک پری اِس شب میری بزم میں آئی۔۔۔ اِس حالت میں کہ اُس کا سر سے پاؤں محبّت و وفا اور ناز و ادا تھا۔

اگر ہر صُبح میری آہ و فغاں فلک تک جائے تو کیا عجب؟۔۔۔ وہ ماہ [جیسا محبوب] ہر شب مجھ پر جَور و جفا مزید زیادہ کرتا ہے۔

میں نہیں جانتا کہ وہ کیسی آفت تھا کہ نظر کی جانب اُس کے جلوہ گر ہوتے ہی عقل و خِرَد اور اسلام و دین سب کے سب مجھ سے جُدا ہو گئے۔

اے پری! اپنی جان کی خاطر (یعنی تم کو تمہاری جان کا واسطہ!)، مجھ کو ہر لمحہ رحم دِکھاؤ، کیونکہ صُبح و شام تمہارا جَور و سِتم کھینچ [کھینچ] کر مجھ میں صبر و طاقت باقی نہ رہی۔

اے ماہ لِقا! [اپنا] رُخسارِ دل کَش کھول کر [یہاں] قدم رکھو تاکہ میرے تاریک کُلبے میں بھی تمہارے مِثلِ ماہ چہرے کا پرتَو گِر جائے۔ (کُلبہ = کوٹھری، جھونپڑی)

اگر ہر صُبح و شام صد ماہ و خورشید طُلوع ہوں، تو کیا فائدہ؟۔۔۔ کیونکہ «فیروز» کو [تو] تمہاری محبّت و جمال کی آرزو ہے۔

Ruxsorin ochib bir pari keldi bu tun bazmim aro.
Boshdin oyoqi bor ekan mehru vafo, nozu ado.
Chiqsa falakka har sahar ohu fig‘onim, ne ajab,
Aylar fuzunroq har kecha ul oy menga javru jafo.
Bilmon, ne ofat erdi ul bo‘lg‘och nazarga jilvagar,
Aqlu xirad, islomu din o‘ldi bori mendin judo.
Joning uchun har dam manga ko‘rguz tarahhum, ey pari
Kim, sabru toqat qolmadi javring chekib subhu maso.
Oydek yuzungning partavi tushsun qaro kulbamg‘a ham,
Qo‘yg‘il qadam, ey mahliqo, ochib uzori dilkusho.
Ne sud, tole’ bo‘lsa gar yuz oyu kun, har subhu shom,
Nechunki bor Feruzg‘a mehru jamoling muddao.


قانسې گُلشن گُلبُنی سروِ خرامانېنجا وار – محمد فضولی بغدادی

قانسې گُلشن گُلبُنی سروِ خرامانېنجا وار
قانسې گُلبُن اۆزره غُنچه لعلِ خندانېنجا وار
قانسې گُل‌زار ایچره بیر گُل آچېلېر حُسنۆن کیمی
قانسې گُل برگی لبِ لعلِ دُرافشانېنجا وار
قانسې باغېن وار بیر نخلی قدین تک باروَر
قانسې نخلین حاصلی سیبِ زنَخدانېنجا وار
قانسې خونی سن کیمی جلّادا اۏلموش‌دور اسیر
قانسې جلّادېن قېلېنجې نوکِ مژگانېنجا وار
قانسې بزم اۏلموش مُنوّر بیر قدین تک شمع‌دن
قانسې شمعین شُعله‌سی رُخسارِ تابانېنجا وار
قانسې یئرده بولونور نسبت سنه بیر گنجِ حُسن
قانسې گنجین اژدری زُلفِ پریشانېنجا وار
قانسې گُلشن بُلبُلۆن دئرلر فضولی سن کیمی
قانسې بُلبُل ناله‌سی فریاد و افغانېنجا وار
(محمد فضولی بغدادی)

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن

کس گُلشن کا درختِ گُل تمہارے سرْوِ خراماں جیسا ہے؟۔۔۔۔ کس درختِ گُل پر غُنچہ تمہارے لعلِ خنداں جیسا ہے؟
کون سے گُلزار کے اندر تمہارے حُسن جیسا کوئی گُل کِھلتا ہے؟۔۔۔ کون سا برگِ گُل تمہارے لبِ لعلِ دُر افشاں جیسا ہے؟
کون سے باغ کے پاس تمہارے قد جیسا کوئی باروَر و ثمردار نخْل ہے؟۔۔۔ کون سے نخْل کا حاصل و ثمر تمہارے سیبِ زنَخداں جیسا ہے؟ (زنَخداں = ذقن، چانہ، ٹھوڑی)
کون سا خُونی (قاتل) تم جیسے جلّاد کا اسیر ہوا ہے؟۔۔۔ کس جلّاد کی تیغ تمہاری مِژگاں کی نوک جیسی ہے؟
کون سی بزم تمہارے قد جیسی اِک شمع سے مُنوّر ہوئی ہے؟۔۔۔ کس شمع کا شُعلہ تمہارے رُخسارِ تاباں جیسا ہے؟
کون سی جگہ میں تمہارے جیسا کوئی خزانۂ حُسن مِلتا ہے؟۔۔۔ کون سے خزانے کا اژدہا تمہاری زُلفِ پریشاں جیسا ہے؟
اے فُضولی! کس گُلشن کے بُلبُل کو تمہارے جیسا کہتے ہیں؟۔۔۔ کس بُلبُل کا نالہ تمہاری فریاد و فغاں جیسا ہے؟

جمہوریۂ آذربائجان کے لاطینی رسم الخط میں:
Qansı gülşən gülbüni sərvi-xuramanınca var?
Qansı gülbün üzrə qönçə, lə’li-xəndanınca var?
Qansı gülzar içrə bir gül açılır hüsnün kimi,
Qansı gül bərgi ləbi-lə’li-dürəfşanınca var?
Qansı bağın var bir nəxli, qədin tək barvər,
Qansı nəxlin hasili sibi-zənəxdanınca var?
Qansı xuni sən kimi cəlladə olmuşdur əsir,
Qansı cəlladın qılıncı növki-müjganınca var?
Qansı bəzm olmuş münəvvər bir qədin tək şəm’dən,
Qansı şəm’in şö’ləsi rüxsari-tabanınca var?
Qansı yerdə bulunur nisbət sənə bir gənci-hüsn,
Qansı gəncin əjdəri zülfi-pərişanınca var?
Qansı gülşən bülbülün derlər, Füzuli, sən kimi,
Qansı bülbül naləsi fəryadü əfğanınca var?

تُرکیہ کے لاطینی رسم الخط میں:
Kansı gülşen gülbüni serv-i hırâmânuñca var
Kansı gülbün üzre gonca la’l-i handânuñca var
Kansı gülzâr içre bir gül açılur hüsnuñ gibi
Kansı gül bergi lebi-la’l-i dür-efşânuñca var
Kansı bâguñ var bir nahli kadüñ tek bârver
Kansı nahlüñ hâsılı sîb-i zenahdânuñca var
Kansı hûnî sen gibi cellâda olmışdur esîr
Kansı cellâduñ kılıcı nevk-i müjgânuñca var
Kansı bezm olmış münevver bir kadüñ tek şem’den
Kansı şem’üñ şu’lesi ruhsâr-ı tâbânuñca var
Kansı bezm olmış münevver bir kadüñ tek şem’den
Kansı şem’üñ şu’lesi ruhsâr-ı tâbânuñca var
Kansı gülşen bülbülin dirler Fuzûlî sen gibi
Kansı bülbül nâlesi feryâd ü efgânuñca var


کوه‌کن کُند ائیله‌میش مین تیشه‌نی بیر داغ ایلن – محمد فضولی بغدادی

کوه‌کن کُند ائیله‌میش مین تیشه‌نی بیر داغ ایلن
من قۏپارېب سالمېشام مین داغې بیر دېرناغ ایلن
غم یۏلوندا من قالېب گئتدیسه مجنون یۏخ عجب
سایرویا دُشواردېر هم‌ره‌لیک ائتمک ساغ ایلن
گَردِ راهېن وئرمه‌سه گؤز یاشېنا تسکین نۏلا
توتماق اۏلماز بؤیله سیلابېن یۏلون تۏپراغ ایلن
غم اۏغورلار عشق بازارېندا نقدِ عُمرۆمۆ
قېلماق اۏلماز سود سَودادا یامان اۏرتاغ ایلن
روضهٔ کویین‌ده تاپمېش‌دېر فضولی بیر مقام
کیم اۏنا جنّت قوشو یئتمه‌ز مین ایل اوچماغ ایلن
(محمد فضولی بغدادی)

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن

[فرہادِ] کوہ کَن نے ایک کوہ [کو کھودنے] کے لیے ہزاروں تیشوں کو کُند کیا تھا، [جبکہ] میں نے ایک ناخُن کے ذریعے ہزاروں کوہوں کو کھود پھینکا ہے۔‌ (تیشہ = کُلہاڑی)
راہِ غم میں اگر مَیں [رُکا] رہ گیا اور مجنون چلا گیا تو عجب نہیں ہے۔۔۔ بیمار کے لیے تندُرُست کے ساتھ ہمراہی کرنا دُشوار ہے۔ (یعنی بیمار شخص، تندُرُست کے ساتھ ہمراہی نہیں کر پاتا۔)
اگر تمہاری راہ کی گَرد [میرے] اشکوں کو تسکین نہ دے تو کیا ہوا؟۔۔۔ ایسے سیلاب کی راہ کو خاک کے ذریعے روکا نہیں جا سکتا۔
بازارِ عشق میں غم میری عُمر کی نقدی کو چُراتا ہے۔۔۔ بد ہمکار و شریک کے ساتھ سَودا و تجارت میں نفع [حاصل] نہیں کیا جا سکتا۔
تمہارے باغِ کُوچہ میں فُضولی نے ایک [ایسا] مقام پایا ہے کہ پرندۂ جنّت ہزار سال پرواز کے ساتھ [بھی] اُس تک نہیں پہنچے گا۔

جمہوریۂ آذربائجان کے لاطینی رسم الخط میں:
Kuhkən künd eyləmiş min tişəni bir dağ ilən,
Mən qoparıb salmışam min daği bir dırnağ ilən.
Qəm yolunda mən qalıb, getdisə Məcnun, yox əcəb,
Sayruya düşvardır həmrəhlik etmək sağ ilən.
Gərdi-rahin verməsə göz yaşinə təskin, nola.
Tutmaq olmaz böylə seylabın yolun toprağ ilən.
Qəm oğurlar eşq bazarında nəqdi-ömrümü,
Qılmaq olmaz sud sövdadə yaman ortağ ilən.
Rövzeyi-kuyində tapmışdır Füzuli bir məqam
Kim, ona cənnət quşu yetməz min il uçmağ ilən.

تُرکیہ کے لاطینی رسم الخط میں:
Kûh-ken künd eylemiş bin tîşeni bir dağ ilen
Ben koparıp salmışım bin dağı bir tırnağ ilen
Gam yolunda ben kalıp gittiyse Mecnun yok aceb
Sayruya düşvârdır hemrehlik etmek sağ ilen
Gerd-i râhın vermese göz yaşına teskîn n’ola
Tutmak olmaz böyle seyl-âbın yolun toprağ ilen
Gam uğurlar aşk bâzârında nakd-i ömrümü
Kılmak olmaz sûd sevdâda yaman ortağ ilen
Ravzâ-i kûyunda tapmıştır Fuzûlî bir makâm
Kim ana cennet kuşu yetmez bin ıl uçmağ ilen


کېچه کېلگوم‌دور دېبان اول سروِ گُل‌رۉ کېلمه‌دی – امیر علی‌شیر نوایی

کېچه کېلگوم‌دور دېبان اول سروِ گُل‌رۉ کېلمه‌دی
کۉزلریم‌گه کېچه تانگ آتقونچه اویقو کېلمه‌دی
لحظه-لحظه چیقتیم و چېکتیم یۉلی‌ده انتظار
کېلدی جان آغزیم‌غه و اول شۉخِ بدخۉ کېلمه‌دی
عارَضی‌دېک آیدین اېرکن‌ده گر اېتتی احتیاط
رۉزگاریم‌دېک هم اۉلغان‌ده قارانغو کېلمه‌دی
اول پری‌وش هجری‌دین کیم ییغله‌دیم دېوانه‌وار
کیمسه بارمو کیم انگه کۉرگن‌ده کولگو کېلمه‌دی
کۉزلرینگ‌دین نېچه سو کېلگه‌ی دېب اۉلتورمنگ مېنی
کیم باری قان اېردی کېلگن بو کېچه سو کېلمه‌دی
طالبِ صادق تاپیلمس یۉق‌سه کیم قۉیدی قدم
یۉل‌غه کیم اوّل قدم معشوقی اۉترو کېلمه‌دی
ای نوایی، باده بیرله خُرّم اېت کۉنگلونگ اویین
نې اوچون کیم باده کېلگن اوی‌گه قایغو کېلمه‌دی
(امیر علی‌شیر نوایی)

اُس سرْوِ گُل چہرہ نے کہا تھا کہ "میں شب کو آؤں گا”، [لیکن یہ کہنے کے بعد] وہ نہ آیا۔۔۔ [انتظار کے باعث] میری چشموں میں شب کو صبح تک نیند نہ آئی۔
میں لمحہ لمحہ [بیرون] نکلتا رہا اور اُس کی راہ میں انتظار کھینچتا رہا۔۔۔ [میری] جان میرے دہن میں آ گئی، [لیکن] وہ شوخِ بدخو نہ آیا۔
اگر اُس نے اپنے رُخسار جیسے روشن و ماہتابی وقت میں [آنے سے] احتیاط کی تو جب وقت میرے ایّام کی طرح تاریک ہو گیا، تب بھی وہ نہ آیا۔
اُس [محبوبِ] پری وش کے ہجر کے باعث جو میں دیوانہ وار رویا، کیا کوئی ایسا شخص ہے کہ جس کو یہ دیکھنے پر ہنسی نہ آنے لگی ہو؟
یہ کہتے ہوئے مجھ کو قتل مت کرو کہ "تمہاری چشموں سے کس قدر [اور کب تک] آب آئے گا؟”۔۔۔ کیونکہ اِس شب [چشموں سے] صرف خون ہی آیا ہے، آب نہیں آیا۔
طالبِ صادق نہیں مِلتا، ورنہ ایسا کون سا شخص ہے کہ جس نے راہ پر قدم رکھا ہو اور اوّل قدم [ہی پر] اُس کا معشوق مُقابِل نہ آ گیا ہو؟
اے نوائی! اپنے خانۂ دل کو شراب کے ذریعے شاد و خُرّم کرو۔۔۔ کیونکہ جس خانے (گھر) میں شراب آتی ہو، وہاں غم و اندوہ نہیں آتا۔

Kecha kelgumdur debon ul sarvi gulro’ kelmadi,
Ko’zlarimg’a kecha tong otquncha uyqu kelmadi.
Lahza-lahza chiqtimu chektim yo’lida intizor,
Keldi jon og’zimg’au ul sho’xi badxo’ kelmadi.
Orazidek oydin erkanda gar etti ehtiyot,
Ro’zg’orimdek ham o’lg’onda qorong’u kelmadi.
Ul parivash hajridinkim yig’ladim devonavor,
Kimsa bormukim, anga ko’rganda kulgu kelmadi.
Ko’zlaringdin necha su kelgay deb o’lturmang meni
Kim, bori qon erdi kelgan bu kecha, su kelmadi.
Tolibi sodiq topilmas yo’qsa kim qo’ydi qadam,
Yo’lg’a kim avval qadam ma’shuqi o’tru kelmadi.
Ey Navoiy, boda birla xurram et ko’nglung uyin,
Ne uchunkim boda kelgan uyga qayg’u kelmadi.

× مندرجۂ بالا غزل تُرکستان و افغانستان کے مشرقی/چَغَتائی تُرکی لہجے میں ہے۔

اِس غزل کی قِرائت سُنیے۔


دِل‌برا، یۆزۆنۆ گؤرسه‌م ماهِ تابانېم دئره‌م – شاه اسماعیل صفوی ‘خطایی’

دِل‌برا، یۆزۆنۆ گؤرسه‌م ماهِ تابانېم دئره‌م
بۏیونو گؤرگه‌ج بودور سرْوِ خرامانېم دئره‌م
کیرپیگین، قاشېن گؤرۆب تیر و کمانېم سؤیله‌رم
زُلف ایلن وجْهین گؤرۆب شمعِ شبستانېم دئره‌م
زحمتِ دردین کؤنۆل‌ده عینِ درمان‌دېر مانا
جان دئمن مِهرینه تن‌ده، بلکه جانانېم دئره‌م
بُلبُلِ باغِ وصالم، ای گُل‌اندامېم منیم
عارِض و رُخسارېنې گؤرسه‌م، گُلستانېم دئره‌م
عشقینیز کؤنلۆنده چۆن دوتموش خطایی‌نین مقام
من آنې ویران ایچینده گنجِ پنهانېم دئره‌م
(شاه اسماعیل صفوی ‘خطایی’)

اے دلبر! اگر میں تمہارا چہرہ دیکھوں تو میں "میرا ماہِ تاباں” کہتا ہوں۔۔۔ تمہارے قد کو دیکھتے ہی میں "یہ ہے میرا سروِ خِراماں” کہتا ہوں۔
تمہاری مِژہ اور تمہاری ابرو کو دیکھ کر میں "میرا تیر و کمان” بولتا ہوں۔۔۔ تمہاری زُلف و چہرہ کو دیکھ کر میں "میری شمعِ شبستان” کہتا ہوں۔
دل میں تمہارے درد کی زحمت میرے لیے عینِ درمان ہے۔۔۔ تن میں تمہاری محبّت کو میں جان نہیں کہتا، بلکہ "میری جاناں” کہتا ہوں۔
میں بُلبُلِ باغِ وصال ہوں، اے میرے گُل اندام!۔۔۔ میں اگر تمہارے عارِض و رُخسار کو دیکھوں تو "میرا گُلستان” کہتا ہوں۔
تمہارے عشق نے چونکہ ‘خطائی’ کے دل میں مقام کر لیا ہے، میں اُس کو ویرانے کے اندر میرا گنجِ پِنہاں کہتا ہوں۔

جمہوریۂ آذربائجان کے لاطینی رسم الخط میں:
Dilbəra, yüzünü görsəm mahi-tabanım derəm,
Bоyunu görgəc budur sərvi-xuramanım derəm.
Kirpigin, qaşın görüb tirü kamanım söylərəm,
Zülf ilən vəchin görüb şəm’i-şəbistanım derəm.
Zəhməti-dərdin könüldə eyni-dərmandır mana,
Can demən mehrinə təndə, bəlkə cananım derəm.
Bülbüli-baği-vüsaləm, ey güləndamım mənim,
Arizü rüxsarını görsəm, gülüstanım derəm.
Eşqiniz könlündə çün dutmuş Xətayinin məqam,
Mən anı viran içində gənci-pünhanım derəm.

تُرکیہ کے لاطینی رسم الخط میں:
Dilberâ yüzünü görsem mâh-ı tâbânım derem
Boyunu görgeç budur serv-i hurâmânım derem
Kirpiğin kaşın görüb tîr ü kemânım söylerem
Zülf ilen vechin görüb şem’-i şebistânım derem
Zahmet-i derdin könülde ayn-ı dermândır mana
Cân demen mihrine tende belki cânânım derem
Bülbül-i bâğ-ı vüsâlem ey gül-endâmım menim
Ârız ü ruhsârını görsem gülüstânım derem
Aşkınız könlünde çün dutmuş Hatâyî’nin makam
Men anı vîrân içinde genc-i pünhânım derem


الیندن روزگاروڭ آه و فریاد – بورسالې هجری

الیندن روزگاروڭ آه و فریاد
که یادې بیلیش ائیله‌ر بیلیشی یاد
قول اۏلدې تۏغرولوق‌لا قامتۆڭه
باش اوروپ آیاغوڭا سرْوِ آزاد
یاقوپ کُلّی وجودوم نارِ عشقوڭ
تنۆم خاکسترې‌نې قېلدې برباد
گرفتاروڭ‌دورور دل خۏش‌دل اۏل سن
چۆ شاد اۏلور توتولسا مُرغ صیّاد
فراق و حسرت ایله هِجری اؤلسۆن
بنۆم روحوم صفاییله سن اۏل شاد
(بورسالې هِجری)

وزن: مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل

[گردشِ] زمانہ کے باعث آہ و فریاد! کہ وہ اجنبی کو آشنا اور آشنا کو اجنبی کر دیتی ہے۔
سرْوِ آزاد تمہارے پاؤں پر سر مار کر بہ راستی [و بہ صِدق] تمہاری قامت کا غُلام ہو گیا۔
تمہارے عشق کی آتش نے میرے کُل وُجود کو جلا کر میرے تن کی خاکِستر کو ہوا میں اُڑا دیا۔ (خاکِستَر = راکھ)
دل تمہارا گِرِفتار ہے، تم خوش دل ہو جاؤ۔۔۔ کیونکہ اگر پرندہ پکڑا جائے تو صیّاد شادمان ہو جاتا ہے۔
‘ہِجری’ فراق و حسرت کے ساتھ مر جائے! [کوئی مسئلہ نہیں]۔۔۔۔ اے میری رُوح! تم نِشاط و راحت کے ساتھ شاد ہو جاؤ! [اہم تر چیز یہ ہے۔] (یعنی شاعر معشوق کو اپنی رُوح پُکارتے یہ کہہ رہا ہے کہ میں زندہ رہوں یا فراق و حسرت کے ساتھ مر جاؤں، مجھے کوئی فِکر نہیں، لیکن تم شاداں و باراحت رہو! میرے نزدیک تمہارا شاد ہو جانا اہم تر ہے۔)

elinden rûzgâruñ âh u feryâd
ki yâdı biliş eyler bilişi yâd
kul oldı togrulukla kâmetüñe
baş urup ayaguña serv-i âzâd
yakup küllî vücûdum nâr-ı ‘ışkuñ
tenüm hâkisterini kıldı berbâd
giriftâruñ-durur dil hoş-dil ol sen
çü şâd olur tutulsa murg sayyâd
firâk u hasret ile hicrî ölsün
benüm rûhum safâyile sen ol şâd
(Bursalı Hicrî)

× «ڭ» گافِ غُنّہ، یعنی «نگ» کی آواز کے لیے استعمال ہوتا ہے۔
× «بورسالې» کا معنی یہ ہے کہ شاعر کا تعلق شہرِ «بورسا» سے تھا۔