بکله‌نن – نجیب فاضل قېساکۆره‌ک

(بکله‌نن)
نه خاستا بکله‌ر صاباحې،
نه تازه اؤلۆیۆ مزار.
نه ده شئیطان، بیر گۆناهې،
سنی بکله‌دیڲیم قادار.

گئچتی، ایسته‌مم گلمه‌نی،
یۏق‌لوغون‌دا بولدوم سنی؛
بېراق وهمیم‌ده گؤلگه‌نی،
گلمه، آرتېق نه‌یه یارار؟
(نجیب فاضل قېساکۆره‌ک)
۱۹۳۷ء

(مُنتَظَر)
جتنا زیادہ میں نے تمہارا انتظار کیا ہے، نہ بیمار صُبح کا انتظار کرتا ہے، نہ قبر تازہ مُردہ کا کرتی ہے، اور نہ شیطان کسی گُناہ کا کرتا ہے۔
[وقت] گُذر گیا، مجھے تمہاری آمد کی خواہش نہیں ہے۔۔۔ میں نے تم کو تمہاری غیر موجودگی میں پایا [ہے]۔۔۔ میرے تصوُّر میں اپنا سایہ چھوڑ دو۔۔۔ مت آؤ، اب مزید کیا فائدہ ہے؟

مُتَبادِل ترجمہ:
نہ بیمار صُبح کا انتظار کرتا ہے،
نہ قبر تازہ مُردہ کا۔
اور نہ شیطان کسی گُناہ کا،
جس قدر میں نے تمہارا انتظار کیا ہے۔

گُذر گیا، میں تمہاری آمد کی خواہش نہیں کرتا،
مَیں نے تمہاری غیر موجودگی میں تم کو پایا؛
میرے تصوُّر میں اپنا سایہ چھوڑ دو،
مت آؤ، اب مزید کیا فائدہ ہے؟

(Beklenen)
Ne hasta bekler sabahı,
Ne taze ölüyü mezar.
Ne de şeytan, bir günahı,
Seni beklediğim kadar.

Geçti istemem gelmeni,
Yokluğunda buldum seni;
Bırak vehmimde gölgeni,
Gelme, artık neye yarar?
(Necip Fazıl Kısakürek)

× مندرجۂ بالا نظم آٹھ ہِجوں کے ہِجائی وزن میں ہے۔
× نظم کا اردو عُنوان «مُنتَظَر» ہے، یعنی وہ شخص یا چیز جس کا انتظار کیا جائے۔

Advertisements

آنامېن دوعاسې/میری مادر کی دُعا – مروارید دلبازی

(آنامېن دوعاسې)
آنام دوعا ائتدی:
آللاهېم منی
اؤلدۆرسن نه قېش‌ده،
نه یای‌دا اؤلدۆر.
هاواسې مۆلاییم بیر آی‌دا اؤلدۆر.
آنامېن سسی‌نی آللاه ائشیتدی
اۏنون بو دوعاسې درگاها یئتدی.
چمن چیچک‌لری، آغ یاسه‌من‌لر
بزه‌دی قبری‌نی اۏنون اۏ گۆن‌لر.

اؤلسم، آنام کیمی منی ده، آللاه!
سن نه قېش‌دا اؤلدۆر، نه یای‌دا اؤلدۆر.
گؤیۆ یاز گۆنش‌لی بیر آی‌دا اؤلدۆر!
منی سۏن منزیله آپاران‌لارې
نه ایستی تنتیتسین، نه شاختا، نه قار.
ائی پروه‌ردیگار!
(مروارید دلبازی)

(میری مادر کی دُعا)
میری مادر نے دُعا کی:
اے میرے اللہ
اگر تم مجھ کو مارنا تو نہ سردیوں میں،
اور نہ گرمیوں میں مارنا۔
مجھ کو اِک مُلائم موسم والے ماہ میں مارنا۔
اللہ نے میری مادر کی صدا سُن لی
اُس کی یہ دُعا درگاہِ [خداوندی] تک پہنچ گئی۔
چمن کے گُلوں نے، سفید یاسمَنوں نے
اُس کی قبر کو اُن ایّام میں سجا دیا۔

اگر میں مر جاؤں تو میری مادر کی طرح مجھ کو بھی، اے اللہ!
تم نہ سردیوں میں مارنا، نہ گرمیوں میں مارنا۔
مجھ کو اِک ایسے ماہ میں مارنا، جس میں آسمان پر بہاری خورشید ہو۔
مجھ کو آخری منزل کی جانب لے جانے والوں کو
نہ گرمی تنگ و بیزار کرے، نہ مُنجَمِد کُن موسم، اور نہ برف۔
اے پروَردِگار!

(Anamın Duası)
Anam dua etdi:
Allahım məni
Öldürsən nə qışda,
Nə yayda öldür.
Havası mülayim bir ayda öldür.
Anamın səsini Allah eşitdi
Onun bu duası dərgaha yetdi.
Çəmən çiçəkləri, ağ yasəmənlər
Bəzədi qəbrini onun o günlər.

Ölsəm, anam kimi məni də, Allah!
Sən nə qışda öldür, nə yayda öldür.
Göyü yaz günəşli bir ayda öldür!
Məni son mənzilə aparanları
Nə isti təntitsin, nə şaxta, nə qar.
Ey Pərvərdigar!
(Mirvarid Dilbazi)

× شاعرہ کا تعلق جمہوریۂ آذربائجان سے تھا۔
× مندرجۂ بالا نظم ہِجائی وزن میں ہے۔


صدرالدین عینی کی ایک فارسی نظم کا منظوم تُرکی ترجمہ

(نه واختاجان؟)
نه واختاجان اۏ ساچ‌لارا دؤنۆب حئیران اۏلاجاق‌سان،
کؤنلۆم منیم؟
نه واختاجان، دئ، اۏ یاقوت دۏداق‌لارا
باخېب آل قان اۏلاجاق‌سان،
کؤنلۆم منیم؟
نه واختاجان وفاسېزا بئله حئیران اۏلاجاق‌سان،
کؤنلۆم منیم؟
نه واختاجان بو هیجران‌دان اوچوب ویران اۏلاجاق‌سان،
کؤنلۆم منیم؟
نه واختاجان گؤز یاش‌لارېن یاغېش اۏلوب یاغاجاق‌دېر؟
نه واختاجان بو تنهالېق سنی اۏدا یاخاجاق‌دېر؟
نه واختاجان بو آیرېلېق وارلېغېنې سېخاجاق‌دېر؟
نه واختاجان بیگانه‌یه باخېب پئشمان اۏلاجاق‌سان،
کؤنلۆم منیم؟
نه واختاجان آیاغېنې قاناداجاق بو تیکان‌لار؟
نه واختاجان بیتمه‌یه‌جک بو حسرت‌لر، بو هیجران‌لار؟
نه واختاجان اۏدلایاجاق، سؤیله، سنی آه – فغان‌لار؟
نه واختاجان یانېب، یانېب بئله گیریان اۏلاجاق‌سان،
کؤنلۆم منیم؟
نه واختاجان خیففت ائدیب گؤز یاشېنې سیله‌جک‌سن؟
نه واختاجان محرومیییت زنجیرینده اؤله‌جک‌سن؟
نه واخت گیریب دؤیۆش‌لره آزاد اۏلوب گۆله‌جک‌سن؟
مۆباریزه واختې چاتېب، نه واخت عۆصیان اۏلاجاق‌سان،
کؤنلۆم منیم؟
(صدرالدین عینی)
(مترجم: جابر نوروز)

(کب تک؟)
کب تک اُن زُلفوں کی جانب پلٹ کر والِہ و شیفتہ ہوؤ گے؟
اے میرے دل!
کہو، کب تک اُن مثلِ یاقوت لبوں پر نگاہ کر کے سُرخ خون ہوؤ گے؟
اے میرے دل!
کب تک بے وفاؤں پر اِس طرح مفتون ہوؤ گے؟
اے میرے دل!
کب تک اِس ہجراں کے سبب نابود و ویران ہوؤ گے؟
اے میرے دل!
کب تک تمہارے اشک بارش بن کر برسیں گے؟
کب تک یہ تنہائی تم کو آتش میں جلائے گی؟
کب تک یہ فراق تمہارے وجود کو آزُردہ و رنجیدہ کرے گا؟
کب تک تم بیگانے پر نگاہ کر کے پشیمان ہوؤ گے؟
اے میرے دل!
کب تک تمہارے پَیر کو یہ خار مجروح کریں گے؟
کب تک یہ حسرتیں، یہ ہجر ختم نہ ہوں گے؟
بتاؤ کب تک تم کو آہ و فغاں جلائیں گی؟
کب تک جل جل کر تم اِس طرح گریاں ہوؤ گے؟
اے میرے دل!
کب تک مایوس و مغموم ہو کر اپنے اشکوں کو پونچھو گے؟
کب تک محرومیت کی زنجیر میں مرو گے؟
[آخر] کب نبَردوں میں داخل ہو کر آزاد ہو کر ہنسو گے؟
مُبارزے کا وقت آ پہنچا، کب بغاوت کرو گے؟
اے میرے دل!

(Nə vaxtacan?)
Nə vaxtacan o saçlara dönüb heyran olacaqsan,
könlüm mənim?
Nə vaxtacan, de, o yaqut dodaqlara
baxıb al qan olacaqsan,
könlüm mənim?
Nə vaxtacan vəfasıza belə heyran olacaqsan,
könlüm mənim?
Nə vaxtacan bu hicrandan uçub viran olacaqsan,
könlüm mənim?
Nə vaxtacan göz yaşların yağış olub yağacaqdır?
Nə vaxtacan bu tənhalıq səni oda yağacaqdır?
Nə vaxtacan bu ayrılıq varlığını sıxacaqdır?
Nə vaxtacan biganəyə baxıb peşman olacaqsan,
könlüm mənim?
Nə vaxtacan ayağını qanadacaq bu tikanlar?
Nə vaxtacan bitməyəcək bu həsrətlər, bu hicranlar?
Nə vaxtacan odlayacaq, söylə, səni ah – fəğanlar?
Nə vaxtacan yanıb, yanıb belə giryan olacaqsan,
könlüm mənim?
Nə vaxtacan xiffət edib göz yaşını siləcəksən?
Nə vaxtacan məhrumiyyət zəncirində öləcəksən?
Nə vaxt girib döyüşlərə azad olub güləcəksən?
Mübarizə vaxtı çatıb, nə vaxt üsyan olacaqsan,
könlüm mənim?

× مندرجۂ بالا تُرکی نظم ہِجائی وزن میں ہے۔

صدرالدین عینی کی فارسی نظم ‘تا به کَی’ خوانیے۔


علامہ اقبال کی فارسی نظم «محاوره مابینِ خدا و انسان» کا منظوم تُرکی ترجمہ

(تانرې و اینسان)

تانرې:
من سویلا تۏرپاق‌دان عالم یاراتدېم،
سن فارس ایله زنجی، تۆرک ایله تاتار.

من میسی، دمیری قارشېنا آتدېم،
سن یاپدېن دمیر‌دن قېلېنج زهرمار.

من قوش‌لار یاراتدېم، نغمه‌کار، آزاد،
سن درحال دۆزه‌لتدین دمیر‌دن قفس.

من اۏرمان گؤیه‌رتدیم، آچدې قۏل-قاناد،
سن بالتا گؤتۆرۆب دۏغرادېن عبث.

اینسان:
سن گئجه یاراتدېن، من چېراغ اۏلدوم،
وئردیڲین تۏپراق‌دا باغچا، باغ اۏلدوم.

سن داغ‌لار اوجالتدېن، من آچدېم معدن،
پییاله یاراتدېم سنین گیلین‌دن.

ایلان زهرینی آلدېم الین‌دن
ملهمه دؤنده‌ردیم زهرمارې من.

گۆزگۆیله چئویردیم وئردیڲین قومو،
بۏینوما قۏیدوغون میننتین بومو؟
(مترجم: خلیل رضا اولوتۆرک)

(خدا و انسان)

خدا:
میں نے آب و گِل سے عالَم خَلق کیا
تم نے فارْس و زنگی و تُرک و تاتار بنا لیے

میں نے مِس (تانبے) اور آہن کو تمہارے مقابل رکھا
تم نے آہن سے بدبخت شمشیر بنا لی

میں نے نغمہ کار و آزاد پرندے خَلق کیے
تم نے فوراً آہن سے قفس تیّار کر لیا

میں نے جنگل اُگایا، اُس نے بال و پر کھولے
تم نے تیشہ (کُلہاڑی) لا کر عبث میں [اُس کو] بُریدہ کر دیا

انسان:
تم نے شب خَلق کی، میں چراغ ہو گیا
تمہاری دی ہوئی خاک پر میں باغیچہ و باغ ہو گیا

تم نے کوہسار بلند کیے، میں نے معدن کھولا
میں نے تمہاری [عطا کردہ] گِل سے پیالہ بنایا

میں نے تمہارے دست سے سانپ کے زہر کو لیا
زہرِ مار کو میں نے مرہم میں تبدیل کر دیا

میں نے تمہاری دی ہوئی ریت کو آئینے میں تبدیل کر لیا
کیا تمہارا مجھ پر احسان جتانا یہ ہے؟
(یعنی کیا تم مجھ پر اِس طرح احسان جتاؤ گے؟)

(Tanrı və İnsan)

Tanrı:
Mən suyla torpaqdan aləm yaratdım,
Sən fars ilə zənci, türk ilə tatar.

Mən misi, dəmiri qarşına atdım,
Sən yapdın dəmirdən qılınc zəhrmar.

Mən quşlar yaratdım, nəğməkar, azad,
Sən dərhal düzəltdin dəmirdən qəfəs.

Mən orman göyərtdim, açdı qol-qanad,
Sən balta götürüb doğradın əbəs.

İnsan:
Sən gecə yaratdın, mən çıraq oldum,
Verdiyin torpaqda bağca, bağ oldum.

Sən dağlar ucaltdın, mən açdim mədən,
Piyalə yaratdım sənin gilindən.

İlan zəhərini aldım əlindən,
Məlhəmə döndərdim zəhrmarı mən.

Güzgüylə çevirdim verdiyin qumu,
Boynuma qoyduğun minnətin bumu?
(Mütərcim: Xəlil Rza Ulutürk)

× مندرجۂ بالا تُرکی نظم گیارہ ہِجوں کے ہِجائی وزن میں ہے۔
× مُترجِم کا تعلق جمہوریۂ آذربائجان سے تھا۔


اے میرے مُلک! – ناظم حکمت

(یینه ممله‌که‌تیم اۆستۆنه سؤیله‌نمیش‌تیر)
ممله‌که‌تیم، ممله‌که‌تیم، ممله‌که‌تیم،
نه کاسکئتیم قالدې سنین اۏرا ایشی
نه یۏل‌لارېنې تاشېمېش آیاق‌قابېم،
سۏن مینتانېن دا سېرتېم‌دا پارالاندې چۏق‌تان،
شیله بئزیندن‌دی.
سن شیمدی یالنېز ساچېمېن آقېندا،
ائنفارکتېندا یۆره‌ڲیمین،
آلنېمېن چیزگی‌لرینده‌سین ممله‌که‌تیم،
ممله‌که‌تیم،
ممله‌که‌تیم…
(ناظم حکمت)
پراگ
۸ اپریل ۱۹۵۸ء

(بارِ دیگر اپنے مُلک کے بارے میں کہی گئی نظم)
اے میرے مُلک! اے میرے مُلک! اے میرے مُلک!
نہ میری کُلاہ باقی رہی، جو تمہارے ہاں کی سِلی ہوئی تھی
نہ میرا وہ جوتا جو تمہاری راہوں پر چلتا رہا تھا،
وہ تمہاری آخری واسکٹ بھی – جو شہرِ «شِیلہ» کے کپڑے کی تھی –
کئی زمانے قبل میری پُشت پر پارہ پارہ ہو چکی ہے،
اب تم صرف میرے بالوں کی سفیدی میں،
میرے عارضۂ قلب میں،
میری پیشانی کی شِکنوں میں موجود ہو، اے میرے مُلک،
اے میرے مُلک،
اے میرے مُلک۔۔۔

(YİNE MEMLEKETİM ÜSTÜNE SÖYLENMİŞTİR)
Memleketim, memleketim, memleketim,
ne kasketim kaldı senin ora işi
ne yollarını taşımış ayakkabım,
son mintanın da sırtımda paralandı çoktan,
Şile bezindendi.
Sen şimdi yalnız saçımın akında,
enfarktında yüreğimin,
alnımın çizgilerindesin memleketim,
memleketim,
memleketim…


بو گؤزلر – مدینه گُلگون

(بو گؤزلر)
نه لازېم گؤزلره ترجۆمان گۆلۆم
باخسان ترجۆمان‌سېز دینیر بو گؤزلر
عؤمۆر یۏلوموزدا هئی زامان–زامان
سؤنمه‌ز اولدوزلارا دؤنمه‌ز بو گؤزلر

گئتسن یوخو بیلمه‌ز راحات‌لېق بیلمه‌ز
سن گئدن یۏل‌لاردان بیر آن چکیلمه‌ز
ناراحات قلبیمه راحات‌لېق گلمه‌ز
سؤنه‌ر اولدوزلار تک سؤنه‌ر بو گؤزلر

ائشیتسه‌م حسرتین سۏنو یئتیشدی
طالئعین سئوینمک آنې یئتیشدی
ائشیتسه‌م اۏ وۆصال گۆنۆ یئتیشدی
یۏلون‌دا ته‌زه‌دن یانار بو گؤزلر
(مدینه گۆلگۆن)

(یہ چشمیں)
اے میرے گُل! [میری اِن] چشموں کو ترجمان کی کیا حاجت؟
[اگر] تم نگاہ کرو، تو یہ چشمیں ترجمان کے بغیر گفتگو کریں گی
ہماری عُمر کی راہ میں مُسلسل وقت بہ وقت
یہ چشمیں اختتام ناپذیر ستاروں میں تبدیل نہ ہوں گی

اگر تم چلے جاؤ تو یہ خواب و آسائش نہ دیکھیں گے
جن راہوں سے تم گئے ہو، [وہاں سے] یہ ایک لمحہ بھی نہ ہٹیں گی
میرے ناراحت دل میں راحت نہ آئے گی
یہ چشمیں ستاروں کی مانند اختتام پذیر و خاموش ہو جائیں گی

اگر میں سُنوں کہ [میری] حسرت کا اختتام آ پہنچا
[اور] میرے بخت کے شادمان ہونے کا لمحہ آ پہنچا
اگر میں سُنوں کہ وہ وصال کا روز آ پہنچا
تمہاری راہ میں یہ چشمیں دوبارہ روشن ہو جائیں گی
(مدینہ گُلگون)

(Bu gözlər)
Nə lazım gözlərə tərcüman gülüm
Baxsan tərcümansız dinir bu gözlər
Ömür yolumuzda hey zaman-zaman
Sönməz ulduzlara dönməz bu gözlər

Getsən yuxu bilməz rahatlıq bilməz
Sən gedən yollardan bir an çəkilməz
Narahat qəlbimə rahatlıq gəlməz
Sönər ulduzlar tək sönər bu gözlər

Eşitsəm həsrətin sonu yetişdi
Taleyin sevinmək anı yetişdi
Eşitsəm o vüsal günü yetişdi
Yolunda təzədən yanar bu gözlər
(Mədinə Gülgün)

× یہ نظم گیارہ ہِجوں کے ہِجائی وزن میں ہے۔

مندرجۂ بالا تُرکی نظم کو صبا اولادغفّاری (از ایران) کی آواز میں سنیے:
https://www.aparat.com/v/1BVmz