گُلستانِ سعدی شیرازی کی ایک حکایت کا تُرکی ترجمہ

بیر گۆن جاوان‌لېق‌دا نادان‌لېق ائدیب آنامېن اۆستۆنه برْک قېشقېردېم. اۏ، قلبی اینجیمیش حال‌دا کۆنج‌ده اۏتوردو، آغلایېب دئدی: «کؤرپه‌لیڲین اونودوب‌سان کی، بئله کۏبودلوق ائدیرسن؟»
آنا اۏغلونو زۏرلو گؤرجک هامان،
بئله سؤیله‌دی: ای پلنگ اۏولایان!
یادا دۆشسه ایدی اوشاق‌لېق چاغېن،
کی قۏینوم‌دا گۆج‌سۆز چکه‌ردین فغان،
بو گۆن ائیله‌مزدین منه ظۆلم‌لر،
کی، سن گۆج‌لۆسن ایندی، من ناتوان.

مُتَرجِمان: محمدآقا سُلطانوف، رحیم سُلطانوف، اسماعیل شمس (از شُورَوی آذربائجان)

ایک روز جوانی میں نادانی کرتے ہوئے مَیں اپنی مادر پر سخت چِلّایا۔ وہ رنجیدہ دل حالت میں گوشے میں بیٹھی اور روتے ہوئے بولی: «کیا تم اپنی طِفلی کو فراموش کر گئے ہو جو اِس طرح بدتمیزی کر رہے ہو؟»
شعر:
مادر نے جیسے ہی اپنے پِسر کو پُرقوّت و زورمند دیکھا تو یہ کہا: اے تیندوے کو شِکار کرنے والے! اگر تمہارا زمانۂ طِفلی [تمہاری] یاد میں آ جاتا، کہ جب تم میری آغوش میں بے قُوّتی کے ساتھ فغاں کیا کرتے تھے، تو اِس روز تم مجھ پر ظُلم نہ کرتے، کہ [جب] تم اِس وقت قوی ہو اور میں ناتواں۔

Bir gün cavanlıqda nadanlıq edib anamın üstünə bərk qışqırdım. O, qəlbi incimiş halda küncdə oturdu, ağlayıb dedi:
– Körpəliyini unudubsan ki, belə kobudluq edirsən?
Ana oğlunu zorlu görcək haman,
Belə söylədi: – Ey pələng ovlayan!
Yada düşsə idi uşaqlıq çağın,
Ki, qoynumda gücsüz çəkərdin fəğan,
Bu gün eyləməzdin mənə zülmlər,
Ki, sən güclüsən indi, mən natəvan.

Advertisements

گُلستانِ سعدی شیرازی کی ایک حکایت کا اُزبکی ترجمہ

کۉردیم کی، بیر بدَوی (صحرایی عرب) اۉغلی‌گه شونده‌ی دېردی: «ای اۉغلیم، قیامت کونی سېن‌دن: «آتنگ کیم؟» دېب اېمس، «قنده‌ی هُنرینگ بار؟» دېب سۉره‌یدی‌لر».

کعبه یاپقیچی‌نی اۉپیشر اېکن،
ایپک قورت طُفَیلی بۉلمه‌دی اولوغ.
بیر نېچه کون بۉلدی عزیز اېگنی‌ده،
شونینگ بیلن بۉلدی اۉزی هم قوتلوغ.

مترجمِ نثر: رُستم کامِلوف
مترجمانِ نظم: غفور غُلام، شاه‌اسلام شاه‌مُحمدّوف

ترجمہ:
میں نے دیکھا کہ ایک بدَوی (صحرائی عرب) اپنے پِسر سے یہ کہہ رہا تھا: «اے میرے پِسر، بہ روزِ قیامت تم سے «تمہارا پدر کون ہے؟» نہیں، بلکہ «تم کس طرح کا ہُنر رکھتے ہو؟» سوال کیا جائے گا۔»

کعبہ کے غِلاف کو جو مردُم بوسہ دیتے ہیں
وہ کِرمِ ریشم کے طُفیل عالی و عظیم نہیں ہوا
[بلکہ] وہ کئی روز تک [ایک] عزیز [چیز] کے شانے پر رہا
اِس طرح سے وہ خود بھی مُبارک ہو گیا

(یعنی غلافِ کعبہ کی عظمت اُس کے ریشمی ہونے کے باعث نہیں ہے، بلکہ کعبے سے نِسبت رکھنے کے باعث ہے۔)

لاطینی رسم الخط میں:
Ko’rdimki, bir badaviy (sahroyi arab) o’g’liga shunday derdi: "Ey o’g’lim, qiyomat kuni sendan: "Otang kim?” deb emas, "Qanday hunaring bor?” deb so’raydilar”.

Ka’ba yopqichini o’pishar ekan,
Ipak qurt tufayli bo’lmadi ulug’.
Bir necha kun bo’ldi aziz egnida,
Shuning bilan bo’ldi o’zi ham qutlug’.

× ترجمے میں قِطعہ گیارہ ہِجوں کے ہِجائی وزن میں ہے۔


اگر تم مجھ کو ایک بوسہ دو۔۔۔

انگلستانی شاعر رابرٹ ہیرک کی ایک مُختصر انگریزی نظم کا منظوم تُرکی ترجمہ:
منه بیر بوسه وئرسن
بسیم‌دیر. بلکه ده سن
بوندان کاسېب دۆشرسن؟!
قۏرخما، نازلې نیگارېم،
چۏخ تئز زنگین‌له‌شرسن:
من حاضېرام کی گۆن‌ده
بیری‌نین عوضینده
سنه، ائی نازلې یارېم،
مین بیر بوسه قایتارېم!
(هاملئت عیساخان‌لې)
اگر تم مجھ کو ایک بوسہ دو تو میرے لیے کافی ہے۔۔۔ شاید اِس سے تم نادار ہو جاؤ گی!۔۔۔ [لیکن] ڈرو مت، اے میری نگارِ نازنیں، تم بِسیار جَلد ثروت مند ہو جاؤ گی۔۔۔ [کیونکہ] میں آمادہ ہوں کہ ہر روز ایک [بوسے] کے عوض میں، تم کو، اے میری یارِ نازنیں، ایک ہزار ایک بوسے واپَس کروں!

(Sənə, Dianeme)
Mənə bir busə versən
Bəsimdir. Bəlkə də sən
Bundan kasıb düşərsən?!
Qorxma, nazlı nigarım,
Çox tez zənginləşərsən:
Mən hazıram ki gündə
Birinin əvəzində
Sənə, ey nazlı yarım,
Min bir busə qaytarım!
(Hamlet İsaxanlı)

× مندرجۂ بالا نظم سات ہِجوں کے ہِجائی وزن میں ہے۔


صدرالدین عینی کی ایک فارسی نظم کا منظوم تُرکی ترجمہ

(نه واختاجان؟)
نه واختاجان اۏ ساچ‌لارا دؤنۆب حئیران اۏلاجاق‌سان،
کؤنلۆم منیم؟
نه واختاجان، دئ، اۏ یاقوت دۏداق‌لارا
باخېب آل قان اۏلاجاق‌سان،
کؤنلۆم منیم؟
نه واختاجان وفاسېزا بئله حئیران اۏلاجاق‌سان،
کؤنلۆم منیم؟
نه واختاجان بو هیجران‌دان اوچوب ویران اۏلاجاق‌سان،
کؤنلۆم منیم؟
نه واختاجان گؤز یاش‌لارېن یاغېش اۏلوب یاغاجاق‌دېر؟
نه واختاجان بو تنهالېق سنی اۏدا یاخاجاق‌دېر؟
نه واختاجان بو آیرېلېق وارلېغېنې سېخاجاق‌دېر؟
نه واختاجان بیگانه‌یه باخېب پئشمان اۏلاجاق‌سان،
کؤنلۆم منیم؟
نه واختاجان آیاغېنې قاناداجاق بو تیکان‌لار؟
نه واختاجان بیتمه‌یه‌جک بو حسرت‌لر، بو هیجران‌لار؟
نه واختاجان اۏدلایاجاق، سؤیله، سنی آه – فغان‌لار؟
نه واختاجان یانېب، یانېب بئله گیریان اۏلاجاق‌سان،
کؤنلۆم منیم؟
نه واختاجان خیففت ائدیب گؤز یاشېنې سیله‌جک‌سن؟
نه واختاجان محرومیییت زنجیرینده اؤله‌جک‌سن؟
نه واخت گیریب دؤیۆش‌لره آزاد اۏلوب گۆله‌جک‌سن؟
مۆباریزه واختې چاتېب، نه واخت عۆصیان اۏلاجاق‌سان،
کؤنلۆم منیم؟
(صدرالدین عینی)
(مترجم: جابر نوروز)

(کب تک؟)
کب تک اُن زُلفوں کی جانب پلٹ کر والِہ و شیفتہ ہوؤ گے؟
اے میرے دل!
کہو، کب تک اُن مثلِ یاقوت لبوں پر نگاہ کر کے سُرخ خون ہوؤ گے؟
اے میرے دل!
کب تک بے وفاؤں پر اِس طرح مفتون ہوؤ گے؟
اے میرے دل!
کب تک اِس ہجراں کے سبب نابود و ویران ہوؤ گے؟
اے میرے دل!
کب تک تمہارے اشک بارش بن کر برسیں گے؟
کب تک یہ تنہائی تم کو آتش میں جلائے گی؟
کب تک یہ فراق تمہارے وجود کو آزُردہ و رنجیدہ کرے گا؟
کب تک تم بیگانے پر نگاہ کر کے پشیمان ہوؤ گے؟
اے میرے دل!
کب تک تمہارے پَیر کو یہ خار مجروح کریں گے؟
کب تک یہ حسرتیں، یہ ہجر ختم نہ ہوں گے؟
بتاؤ کب تک تم کو آہ و فغاں جلائیں گی؟
کب تک جل جل کر تم اِس طرح گریاں ہوؤ گے؟
اے میرے دل!
کب تک مایوس و مغموم ہو کر اپنے اشکوں کو پونچھو گے؟
کب تک محرومیت کی زنجیر میں مرو گے؟
[آخر] کب نبَردوں میں داخل ہو کر آزاد ہو کر ہنسو گے؟
مُبارزے کا وقت آ پہنچا، کب بغاوت کرو گے؟
اے میرے دل!

(Nə vaxtacan?)
Nə vaxtacan o saçlara dönüb heyran olacaqsan,
könlüm mənim?
Nə vaxtacan, de, o yaqut dodaqlara
baxıb al qan olacaqsan,
könlüm mənim?
Nə vaxtacan vəfasıza belə heyran olacaqsan,
könlüm mənim?
Nə vaxtacan bu hicrandan uçub viran olacaqsan,
könlüm mənim?
Nə vaxtacan göz yaşların yağış olub yağacaqdır?
Nə vaxtacan bu tənhalıq səni oda yağacaqdır?
Nə vaxtacan bu ayrılıq varlığını sıxacaqdır?
Nə vaxtacan biganəyə baxıb peşman olacaqsan,
könlüm mənim?
Nə vaxtacan ayağını qanadacaq bu tikanlar?
Nə vaxtacan bitməyəcək bu həsrətlər, bu hicranlar?
Nə vaxtacan odlayacaq, söylə, səni ah – fəğanlar?
Nə vaxtacan yanıb, yanıb belə giryan olacaqsan,
könlüm mənim?
Nə vaxtacan xiffət edib göz yaşını siləcəksən?
Nə vaxtacan məhrumiyyət zəncirində öləcəksən?
Nə vaxt girib döyüşlərə azad olub güləcəksən?
Mübarizə vaxtı çatıb, nə vaxt üsyan olacaqsan,
könlüm mənim?

× مندرجۂ بالا تُرکی نظم ہِجائی وزن میں ہے۔

صدرالدین عینی کی فارسی نظم ‘تا به کَی’ خوانیے۔


علامہ اقبال کی فارسی نظم «محاوره مابینِ خدا و انسان» کا منظوم تُرکی ترجمہ

(تانرې و اینسان)

تانرې:
من سویلا تۏرپاق‌دان عالم یاراتدېم،
سن فارس ایله زنجی، تۆرک ایله تاتار.

من میسی، دمیری قارشېنا آتدېم،
سن یاپدېن دمیر‌دن قېلېنج زهرمار.

من قوش‌لار یاراتدېم، نغمه‌کار، آزاد،
سن درحال دۆزه‌لتدین دمیر‌دن قفس.

من اۏرمان گؤیه‌رتدیم، آچدې قۏل-قاناد،
سن بالتا گؤتۆرۆب دۏغرادېن عبث.

اینسان:
سن گئجه یاراتدېن، من چېراغ اۏلدوم،
وئردیڲین تۏپراق‌دا باغچا، باغ اۏلدوم.

سن داغ‌لار اوجالتدېن، من آچدېم معدن،
پییاله یاراتدېم سنین گیلین‌دن.

ایلان زهرینی آلدېم الین‌دن
ملهمه دؤنده‌ردیم زهرمارې من.

گۆزگۆیله چئویردیم وئردیڲین قومو،
بۏینوما قۏیدوغون میننتین بومو؟
(مترجم: خلیل رضا اولوتۆرک)

(خدا و انسان)

خدا:
میں نے آب و گِل سے عالَم خَلق کیا
تم نے فارْس و زنگی و تُرک و تاتار بنا لیے

میں نے مِس (تانبے) اور آہن کو تمہارے مقابل رکھا
تم نے آہن سے بدبخت شمشیر بنا لی

میں نے نغمہ کار و آزاد پرندے خَلق کیے
تم نے فوراً آہن سے قفس تیّار کر لیا

میں نے جنگل اُگایا، اُس نے بال و پر کھولے
تم نے تیشہ (کُلہاڑی) لا کر عبث میں [اُس کو] بُریدہ کر دیا

انسان:
تم نے شب خَلق کی، میں چراغ ہو گیا
تمہاری دی ہوئی خاک پر میں باغیچہ و باغ ہو گیا

تم نے کوہسار بلند کیے، میں نے معدن کھولا
میں نے تمہاری [عطا کردہ] گِل سے پیالہ بنایا

میں نے تمہارے دست سے سانپ کے زہر کو لیا
زہرِ مار کو میں نے مرہم میں تبدیل کر دیا

میں نے تمہاری دی ہوئی ریت کو آئینے میں تبدیل کر لیا
کیا تمہارا مجھ پر احسان جتانا یہ ہے؟
(یعنی کیا تم مجھ پر اِس طرح احسان جتاؤ گے؟)

(Tanrı və İnsan)

Tanrı:
Mən suyla torpaqdan aləm yaratdım,
Sən fars ilə zənci, türk ilə tatar.

Mən misi, dəmiri qarşına atdım,
Sən yapdın dəmirdən qılınc zəhrmar.

Mən quşlar yaratdım, nəğməkar, azad,
Sən dərhal düzəltdin dəmirdən qəfəs.

Mən orman göyərtdim, açdı qol-qanad,
Sən balta götürüb doğradın əbəs.

İnsan:
Sən gecə yaratdın, mən çıraq oldum,
Verdiyin torpaqda bağca, bağ oldum.

Sən dağlar ucaltdın, mən açdim mədən,
Piyalə yaratdım sənin gilindən.

İlan zəhərini aldım əlindən,
Məlhəmə döndərdim zəhrmarı mən.

Güzgüylə çevirdim verdiyin qumu,
Boynuma qoyduğun minnətin bumu?
(Mütərcim: Xəlil Rza Ulutürk)

× مندرجۂ بالا تُرکی نظم گیارہ ہِجوں کے ہِجائی وزن میں ہے۔
× مُترجِم کا تعلق جمہوریۂ آذربائجان سے تھا۔


عیدِ میلادِ مسیح کا مُقدّس وقت – ولیم شیکسپیئر (ہیملٹ سے مُقتَبس)

ولیم شیکسپیئر کے نُمائش نامے «ہیملٹ» کے منظرِ اوّل میں قلعے کے نگہبانوں کو شب کے وقت وفات کردہ پادشاہ کا شبَح (بھوت) نظر آ تا ہے، جو مُرغے کے بانگ زن ہونے پر غائب ہو جاتا ہے۔ اُس موقع پر ‘مارسیلس’ نامی مُحافظ یہ کلمات کہہ کر عیدِ میلادِ مسیح کے موسم کو یاد کرتا ہے:

(منظوم تُرکی ترجمہ)
"خۏروز بانلایاندا غئیب اۏلدو کؤلگه.
دئییرلر کی، هر ایل قېش‌دان آز اوول،
میلاد بایرامېندا گئجه صۆبحه‌دک
بانلایېر دورمادان اۏ سحر قوشو.
اۏندا گزه بیلمیر هئچ یئرده روح‌لار،
اۏندا گئجه کئچیر آسوده، راحات،
یئره زییان وورمور سه‌ییاره‌لر ده،
سئحر ده، جادو دا دۆشۆر کسردن.
واخت بئله مۆقددس، بئله خۏش اۏلور!”
(مُتَرجِم: صابر مُصطفیٰ)

مُرغے کے بانگ زن ہونے پر وہ سایہ غائب ہو گیا۔
کہتے ہیں کہ ہر سال سرما سے ذرا قبل،
عیدِ میلادِ مسیح کے موقع پر شب کو صُبح تک
وہ مُرغِ سحَر بِلا اِنقطاع بانگ مارتا رہتا ہے۔
اُس وقت کسی بھی جگہ رُوحیں نہیں گھوم پِھر سکتیں،
اُس وقت شب آسودگی و راحت کے ساتھ گُذرتی ہے،
[منحوس] سیّارے بھی زمین کو زِیاں نہیں پہنچاتے،
سِحر و جادو کی بھی حِدّت و قُوّت و تیزی ختم ہو جاتی ہے۔
وقت اِس طرح مُقدّس، اور اِس طرح خوب [و مُبارک] ہو جاتا ہے!

Xoruz banlayanda qeyb oldu kölgə.
Deyirlər ki, hər il qışdan az əvvəl,
Milad bayramında gecə sübhədək
Banlayır durmadan o səhər quşu.
Onda gəzə bilmir heç yerdə ruhlar,
Onda gecə keçir asudə, rahat,
Yerə ziyan vurmur səyyarələr də,
Sehr də, cadu da düşür kəsərdan.
Vaxt belə müqəddəs, belə xoş olur!

× مندرجۂ بالا ابیات گیارہ ہِجوں کے ہِجائی وزن میں ہیں۔

انگریزی متن:
It faded on the crowing of the cock.
Some say that ever ‘gainst that season comes
Wherein our Saviour’s birth is celebrated,
The bird of dawning singeth all night long.
And then, they say, no spirit dare stir abroad.
The nights are wholesome. Then no planets strike,
No fairy takes, nor witch hath power to charm,
So hallowed and so gracious is that time.


سورۂ اخلاص کے پانچ منظوم فارسی ترجمے

سرآغازِ گفتار نامِ خداست
که رحمت‌گر و مهربان خلق راست
بگو او خدایی‌ست یکتا و بس
که هرگز ندارد نیازی به کس
نه زاد و نه زاییده شد آن اِلٰه
نه دارد شریکی خدا هیچ‌گاه
(امید مجد)

ترجمہ:
گفتار کی ابتدا و سرآغاز خدا کا نام ہے
جو خلق پر رحمت گر و مہربان ہے
کہو کہ وہ خدا یکتا ہے اور بس
کہ جسے ہرگز کسی کی نیاز نہیں ہے
نہ اُس اِلٰہ نے متوّلد کیا اور نہ وہ متولّد ہوا
نہ خدا کا ہرگز کوئی شریک ہے

———————-

به نامِ خداوندِ هر دو جهان
که بخشنده است و بسی مهربان
بگو (ای پیمبر به مخلوقِ ما)
بُوَد او به عالم یگانه خدا
خدایی که او را نباشد نیاز
(ولی دستِ هر کس به سویش دراز!)
نزاده‌ست و زاییده هرگز نشد
ورا هم شبیهی و همتا نبُد
(سید رِضا ابوالمعالی کرمانشاهی)

ترجمہ:
خداوندِ ہر دو جہاں کے نام سے
جو رحیم ہے اور بسے مہربان ہے
[اے پیغمبر! ہماری مخلوق سے] کہو
کہ وہ عالَم میں یگانہ خدا ہے
وہ خدا کہ جسے نیاز نہیں ہے
(لیکن ہر کسی کا دست اُس کی جانب دراز ہے!)
نہ اُس نے متولّد کیا ہے اور نہ وہ ہرگز متوّلد ہوا
اور اُس کا کوئی شبیہ و ہمتا بھی نہیں رہا

———————-

ابتدایِ سخن به نامِ خدا
مِهر‌وَرزنده و عطابخشا
گو خدایِ جهان بُوَد یکتا
و ندارد به کس نیاز خدا
او نه کس زاید و نه کس او را
و کسی نیست بهرِ او همتا
(شهاب تشکّری آرانی)

ترجمہ:
سُخن کی ابتدا خدا کے نام سے
[جو] مہربان اور عطا بخشنے والا [ہے]
کہو کہ خدائے جہاں یکتا ہے
اور خدا کو کسی سے نیاز نہیں ہے
وہ نہ کسی کو متولّد کرتا ہے اور نہ کوئی اُس کو
اور کوئی اُس کا ہمتا نہیں ہے

———————-

مى‌کنم گفتار را آغاز با نامِ خدا
آنکه بس بخشنده و هم مهربان باشد به ما
اى پیمبر گو بُوَد یکتا خداوندِ جهان
بى‌نیازِ مُطلق است آن ذاتِ یکتا بى‌گمان
که نه زاده و نه زاییده شده او هیچ‌گاه
و ندارد کُفْو و همتا هرگز آن یکتا اِلٰه
(صدّیقه روحانی ‘وفا’)

ترجمہ:
میں گفتار کا آغاز خدا کے نام سے کرتی ہوں
جو ہم پر بِسیار رحیم و مہربان ہے
اے پیغمبر! کہو کہ خداوندِ جہاں یکتا ہے
بے شک وہ ذاتِ یکتا بے نیازِ مُطلق ہے
کہ نہ اُس کی ہرگز کوئی اولاد ہے اور نہ وہ ہرگز متولّد ہوا ہے
اور اُس خدائے یکتا کا ہرگز کوئی مثل و ہمتا نہیں ہے

———————-

بگو: او هست اللهِ یگانه
خداوندی که او را حاجتش نه
نه‌اش زاده، نه زاد از فردِ دیگر
نه اور را هیچ کس همتا [و همسر]
(کرم خدا امینیان)

ترجمہ:
کہو: وہ خدائے یگانہ ہے
وہ خداوند کہ جسے حاجت نہیں ہے
نہ اُس کا کوئی زادہ ہے، نہ وہ کسی فردِ دیگر سے متولّد ہوا ہے
نہ کوئی اُس کا ہمتا و ہمسر ہے

× ‘همسر’ سے مراد ‘برابر و مساوی’ بھی ہو سکتا ہے، اور ‘زن و شوهر’ بھی۔